چه کسانی باید در سامانه مودیان ثبت نام کنند؟

با اجرایی‌شدن قانون پایانه‌های فروشگاهی، نظام مالیاتی کشور وارد دوره تحول دیجیتال شده است. این روزها ابهامات متعددی در بین مدیران و صاحبان مشاغل وجود دارد که چه اشخاصی قانوناً موظف به ورود به این چرخه هستند.

بسیاری از فعالان اقتصادی می‌پرسند الزام ورود به سامانه مودیان شامل چه گروه‌هایی می‌شود؟ آیا کسب‌وکارهای کوچک و فروشگاه‌ها نیز موظف به اجرای آن هستند یا خیر؟ هدف اصلی قانون‌گذار از راه‌اندازی این زیرساخت، شفاف‌سازی جریان گردش کالا و پول و جایگزینی روش‌های سنتی رسیدگی علی‌الرأس با صورتحساب‌های الکترونیکی استاندارد است. با تصویب قانون تسهیل تکالیف مودیان، دامنه شمول این قانون عملاً کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی فعال در اقتصاد کشور را در برگرفته است. در ادامه، فهرست دقیق مشمولان، جزئیات معافیت‌ها و راهکارهای اتصال بدون دغدغه به این درگاه را بررسی می‌کنیم.

اشخاص حقوقی و شرکت‌ها؛ نخستین گروه مکلف به اجرای قانون

کلیه اشخاص حقوقی اعم از شرکت‌های سهامی عام و خاص، مسئولیت محدود، تعاونی‌ها، مؤسسات غیر تجاری و تشکل‌های انتفاعی و غیرانتفاعی، نخستین گروهی بودند که فراخوان شدند. هر شرکتی که دارای شناسه ملی معتبر و پرونده مالیاتی فعال باشد، مکلف به عضویت در سامانه مودیان و صدور فاکتور الکترونیکی است. برای شرکت‌ها هیچ‌گونه تفاوتی ندارد که زمینه فعالیت آن‌ها خدماتی، بازرگانی، تولیدی، پیمانکاری یا دانش‌بنیان باشد.

حتی شرکت‌های مستقر در مناطق آزاد تجاری، مناطق ویژه اقتصادی یا بنگاه‌هایی که بر اساس قوانین دارای نرخ مالیات صفر هستند، موظف به انجام تکالیف خود در سامانه مودیان خواهند بود. عدم ثبت کارپوشه یا عدم ارسال صورتحساب‌ها، سبب لغو معافیت‌های مالیاتی و اعمال جرایم سنگین غیرقابل‌بخشش می‌شود.

صاحبان مشاغل و اصناف؛ تکالیف اشخاص حقیقی

پس از شرکت‌ها، نوبت به اصناف و اشخاص حقیقی رسید. کلیه صاحبان مشاغل موضوع فصل چهارم باب سوم قانون مالیات‌های مستقیم (شامل اصناف تولیدی و توزیعی، بازاریان، فعالان حوزه سلامت مانند پزشکان، وکلا، مشاوران و پیمانکاران انفرادی) به‌تدریج وارد دامنه شمول سامانه مودیان شده‌اند. بر اساس زمان‌بندی‌های مصوب در قانون تسهیل، اشخاص حقیقی بر اساس حجم فروش سالانه و نوع صنف فراخوان شدند.

برخی رسته‌های پرگردش مانند طلا فروشان، صرافی‌ها و واردکنندگان از همان ابتدا مشمول شدند و در ادامه سایر صنوف بر اساس نصاب‌های درآمد سالانه به این دایره پیوستند. فعالان صنفی با ثبت نام در سامانه مودیان و ثبت منظم اسناد فروش، مانع از ثبت تراکنش‌های متفرقه بانکی به‌عنوان درآمد ناشناخته می‌شوند.

تفاوت تعهدات فروشگاه‌های B2C و کسب‌وکارهای B2B

نوع ارتباط با مشتری، تعیین‌کننده شیوه اتصال و صدور صورتحساب در ساختار جدید است:

1. کسب‌وکارهای عرضه‌کننده مستقیم به مصرف‌کننده (B2C): فروشگاه‌ها، رستوران‌ها، داروخانه‌ها و خرده‌فروشی‌هایی که مستقیماً با مردم سروکار دارند، موظف به استفاده از پایانه فروشگاهی (دستگاه‌های کارتخوان متصل به سازمان یا نرم‌افزارهای فروشگاهی) هستند. رسیدهای صادر شده توسط این پایانه‌ها، به منزله صورتحساب نوع دوم در کارپوشه ثبت می‌شود.
2. شرکت‌ها و عمده‌فروشان تجاری (B2B): مودیانی که طرف حساب آن‌ها اشخاص حقوقی، کارگاه‌ها یا خریداران تجاری هستند، باید صورتحساب نوع اول صادر کنند. در این نوع صورتحساب، اطلاعات هویتی و کد اقتصادی هر دو طرف درج شده و تایید فاکتور توسط خریدار در سامانه مودیان، شرط برخورداری از اعتبار مالیات ارزش افزوده خواهد بود.

جدول خلاصه وضعیت مشمولان سامانه مودیان

در جدول زیر می‌توانید به صورت خلاصه وضعیت مشمولان در سامانه مودیان را ببینید:

استثنائات قانونی؛ چه افرادی از ثبت نام در سامانه مودیان معاف هستند؟

اگرچه دایره این قانون بسیار وسیع است، اما قانون‌گذار گروه‌های خاصی را از ثبت نام در سامانه مودیان و صدور فاکتور الکترونیکی معاف کرده است:

• حقوق‌بگیران و کارمندان: افرادی که منحصراً در استخدام بخش دولتی یا خصوصی بوده و درآمد دیگری ناشی از فعالیت اقتصادی ندارند.
• مصرف‌کنندگان عادی: اشخاصی که صرفاً به‌عنوان خریدار کالا و خدمات در بازار حضور دارند؛ برای این افراد کارپوشه غیر تجاری ثبت شده و نیازی به صدور فاکتور ندارند.
• مشاغل خرد مشمول ماده ۱۴ مکرر: برخی کسب‌وکارهای بسیار کوچک که فروش سالانه آن‌ها کمتر از سقف تعیین‌شده در قوانین بودجه سنواتی است، موقتاً از ارسال صورتحساب الکترونیکی معاف شده‌اند. البته پایانه فروشگاهی این افراد نیز باید به پرونده مالیاتی متصل باشد.

عواقب و جرایم مالیاتی ناشی از عدم ثبت نام در سامانه مودیان

عدم عضویت یا تاخیر در ارسال اطلاعات به سامانه مودیان، هزینه‌های مالی سنگینی در پی دارد. قانون پایانه‌های فروشگاهی صراحتاً تخلفاتی از قبیل عدم صدور صورتحساب، استفاده از کارتخوان‌های ثبت‌نشده یا کتمان فعالیت را با جریمه‌های ۱۰ درصدی (از کل مبلغ فروش) محکوم کرده است. علاوه بر این جرائم نقدی، بنگاه متخلف از کلیه معافیت‌ها، نرخ صفرها، جوایز صادراتی و اعتبارهای مالیات بر ارزش افزوده محروم خواهد شد و دفاتر آن به شیوه علی‌الرأس و بر مبنای تراکنش‌های بانکی رسیدگی می‌شود.

مراحل ورود به سامانه مودیان و دریافت شناسه یکتا

فرآیند اتصال مودیان از طریق درگاه ملی خدمات مالیاتی (my.tax.gov.ir) آغاز می‌شود. پس از ثبت نهایی اطلاعات هویتی و مالیاتی، کارپوشه اختصاصی تشکیل می‌گردد. گام بعدی، دریافت گواهی امضای دیجیتال (CSR) از مراکز معتبر صدور گواهی و استخراج کلید عمومی است.

نقطه عطف این فرآیند، اقدام برای دریافت شناسه یکتا سامانه مودیان است. این کد ۱۶ رقمی، شناسه حافظه مالیاتی اختصاصی هر مودی است که اصالت فاکتورهای صادره را در سامانه مودیان تضمین می‌کند. پس از تخصیص شناسه یکتا، نرم‌افزار حسابداری مودی به درگاه سازمان متصل شده و امکان مخابره الکترونیکی اطلاعات فراهم می‌گردد.

ارسال بدون واسطه فاکتورها با نرم‌افزار رایما

ثبت روزانه صورتحساب‌ها، مدیریت خطاهای ارسال و استخراج شناسه کالا و خدمات (کد عمومی و اختصاصی) در صورت نبود ابزار یکپارچه، کاری پیچیده و زمان‌بر خواهد بود. شرکت‌های معتمد ارائه‌دهنده خدمات مالیاتی هزینه‌های بالایی دارند و بسیاری از مدیران ترجیح می‌دهند کنترل اطلاعات مالی خود را مستقیم در دست داشته باشند.

در این میان، نرم‌افزار رایما با ارائه ماژول یکپارچه اتصال مستقیم به سامانه مودیان، دغدغه فعالان اقتصادی و فروشگاه‌داران را برطرف کرده است. این نرم‌افزار مالی و حسابداری می‌تواند فاکتورهای فروشگاهی و شرکتی را به‌صورت آنی به فرمت مورد تایید دارایی تبدیل نموده و بدون نیاز به ابزارهای جانبی یا شرکت‌های معتمد، مستقیم به سامانه مودیان ارسال کند.

پشتیبانی از شناسه کالا و خدمات، ثبت فاکتورهای برگشت از فروش و اصلاحی، دریافت لحظه‌ای تاییدیه فاکتورها و رابط کاربری ساده، نرم‌افزار رایما را به انتخابی استاندارد و امن برای انطباق کامل با قوانین مالیاتی کشور تبدیل کرده است.