محاسبه دقیق حقوق پایه، خالص و ناخالص به عنوان یکی از اصول اساسی مدیریت منابع انسانی و حسابداری، در دنیای امروز اهمیت قابل توجهی پیدا کرده است. اجزای حقوق کارگران و کارمندان و مباحثی نظیر مزد ثابت، حقوق مبنا، حقوق پایه و دیگر مزایا بر مبنای قوانین کار جمهوری اسلامی ایران تعیین و تعریف شده اند. حقوق پایه، خالص و ناخالص تنها برخی از واژه ها و اصطلاحاتی هستند که به طور گسترده در دنیای حقوق و دستمزد مورد استفاده قرار می گیرند. اگر کاروبارتان به نوعی به این حوزه مرتبط است، آشنایی با این اصطلاحات برایتان خالی از لطف نیست.
امروزه کسب و کارهای گوناگون با بهره گیری از بهترین نرم افزار حسابداری، به محاسبه حقوق و دستمزد کارکنان خود می پردازند. اگر صاحب یک کسب و کار هستید، استفاده از این نرم افزار را به عنوان پیشنهادی طلایی از ما پذیرا باشید.
حقوق پایه چیست؟
اگر جدول حقوق اداره کار یا فیش حقوقی کارگران و کارمندان را دیده باشید، بی شک متوجه وجود ردیفی تحت عنوان حقوق پایه شده اید. حقوق پایه که زیرمجموعه محاسبات حقوق و دستمزد محسوب می شود، پایه اصلی محاسبات مالی و قانونی و مبلغ معینی است که کارکنان بنا به توافقات اولیه ثبت شده در قرارداد کار در قبال انجام وظایف اصلی شغل خود در ساعات عادی دریافت می نماید. این مبلغ که یک متغیر ثابت است، در راستای محاسبات حقوق و دستمزد و تعهدات اولیه کارفرما مورد استفاده قرار می گیرد. مبلغ مذکور را به عنوان یک مبنای اصلی در ثبت های حسابداری، کسورات قانونی و دیگر تعهدات مالی به کار می گیرند.
حقوق پایه که به صورت حداقل دستمزد قانونی نیز تعریف می شود، به طور سالیانه از سوی وزارت کار اعلام می گردد. مبلغ اعلام شده توسط این وزارت به صورت روزانه بوده می باشد. یعنی این مبلغ حداقل دستمزد روزانه ای است که کارکنان دریافت می نمایند. برای محاسبه مبلغ ماهیانه می بایست با در نظر گرفتن تعداد روزهای ماه، این مبلغ را در 30 یا 31 ضرب کنید. برای مثال حقوق پایه برای یک ماه سی روزه در سال 1403 معادل 840/661/71 ریال بوده است.
لازم به ذکر است که حقوق پایه در سازمان های مختلف و با در نظر گرفتن سابقه کار کارکنان متفاوت می باشد. همچنین این حقوق؛ مزایا، پاداش، پایه سنوات، اضافه کاری و اجزایی از این قبیل را شامل نشده و تنها بخش ثابت حقوق دریافتی کارکنان را تشکیل می دهد.
حقوق ناخالص چیست؟
حقوق ناخالص کارکنان همان حقوقی است که با در نظر گرفتن دستمزد روزانه و تعداد روزهای کاری آنان محاسبه شده و هیچ گونه کسوراتی ندارد. در واقع این حقوق، آن حقوقی نیست که به دست کارکنان می رسد. چرا که در محاسبه آن کسورات قانونی و مالیات و فاکتورهایی از این قبیل را در نظر نمی گیرند. با این اوصاف مقدار حقوق ناخالص کارکنان که در فیش حقوقی آنان ثبت می شود، بیش از دریافتی ماهیانه شان خواهد بود.
به طور کلی می توان گفت که حقوق ناخالص؛ درآمد اصلی فرد اعم از حقوق پایه، پاداش، اضافه کاری، مزایا و دیگر پرداخت های مستقیم در ازای کاری است که او انجام می دهد. منظور از مزایا؛ پرداختی هایی نظیر حق مسکن، حق اولاد، حق ایاب و ذهاب، حق سنوات و… می باشد که به حقوق پایه اضافه می شوند. پس از محاسبه حقوق ناخالص، کسورات مالیاتی و دیگر هزینه های تعیین شده از سوی قانون یا سازمان مربوطه را از آن کم کرده و بدین ترتیب حقوق خالص را تعیین می نمایند.
منظور از کسورات اقلامی است که از حقوق پرداختی کم می شوند. متداول ترین کسورات عبارتند از:
- مالیات حقوق
- بیمه تامین اجتماعی
- بیمه حوادث شغلی
- بیمه عمر
- وام های شخصی
- …
حقوق خالص چیست؟
به دستمزدی که فرد پس از کسر مالیات، حق بیمه، وام های شخصی و هزینه های اعمال شده بر درآمد، دریافت می نماید؛ حقوق خالص گفته می شود. به عبارت ساده تر مبلغی که در نهایت به حساب فرد واریز شده و برای وی قابل برداشت و استفاده است، حقوق خالص نام دارد.
برای محاسبه حقوق خالص نخست کل درآمد ماهیانه فرد را محاسبه می نمایند. سپس هزینه های اعمال شده بر درآمد را از وی کسر می کنند تا به حقوق خالص برسند. به فرمول های زیر دقت کنید:
تفاوت حقوق خالص و ناخالص
تفاوت هایی اساسی میان حقوق پایه، خالص و ناخالص وجود دارد که در ادامه به معرفی و بررسی مختصر آن ها خواهیم پرداخت.
تفاوت در نحوه محاسبه
- حقوق پایه به یکی از دو روش زیر محاسبه می شود:
حقوق ثابت: در این روش حقوق پایه برای کلیه کارکنان به صورت برابر و یکسان معین می گردد.
حقوق متغیر: در این روش حقوق پایه را با در نظر گرفتن فاکتورهایی همچون تجربه و عملکرد کارکنان و تخصص آنان محاسبه می نمایند. پر واضح است که حقوق دریافتی کارکنان در این روش یکسان نخواهد بود.
- حقوق ناخالص بدون اعمال کسورات و کسری های مالیاتی محاسبه می گردد و مبلغ کلی درآمد فرد را نشان می دهد.
- حقوق خالص پس از کسر کسورات و هزینه های اعمال شده بر درآمد کارکنان تعیین می شود. این مبلغ، همان مبلغ دریافتی و قابل برداشت فرد است.
تفاوت در مبلغ دریافتی
- حقوق پایه دستمزدی است که در ازای انجام کار اصلی در ساعات عادی به کارکنان پرداخت می شود.
- حقوق ناخالص عبارت است از حقوق پایه به علاوه اضافه کاری، پاداش، مزایا و…! به مبلغ به دست آمده پیش از کسر کسورات و هزینه های اعمال شده، حقوق ناخالص گفته می شود.
- حقوق خالص مبلغی است که کارکنان پس از کسر کسورات، مالیات، حق بیمه و… دریافت می نمایند.
تفاوت در استفاده و دریافت
- حقوق پایه زیرمجموعه دستمزد کارکنان می باشد و در راستای محاسبه حقوق خالص و ناخالص به کار گرفته می شود.
- حقوق ناخالص مبلغ اولیه دریافتی کارکنان بوده و در راستای محاسبه حقوق خالص مورد استفاده قرار می گیرد.
- حقوق خالص مبلغ نهایی دریافت شده توسط کارکنان بوده و برای آنان قابل برداشت و استفاده است.
تفاوت در عوامل مرتبط و تاثیرگذار
- حقوق پایه مبلغ ثابتی است که به صورت سالیانه از سوی وزارت کار تعیین می گردد.
- حقوق ناخالص از قوانین و توافقات مربوط به کارکنان و قراردادهای کاری تاثیر می پذیرد.
- حقوق خالص از قوانین مالیاتی و مقررات مربوط به کسورات و هزینه های اعمال شده بر حقوق تاثیر می پذیرد.